1. Wat is pijn?

Vrouw met hoofdpijn en nekpijnPijn is een reactie van het lichaam op verwonding of ziekte die tot weefselschade leidt. Pijn is een waarschuwingsmechanisme dat verdere schade kan voorkomen, hoewel chronische pijn vaak geen nuttige functie lijkt te hebben.

Pijnstiller Tramadol bestellen of meer info

Iedereen heeft weleens pijn, de aard en de ernst hangen gedeeltelijk af van de oorzaak. De pijn bij een sportblessure kan als minder hevig worden ervaren dan een verwonding van dezelfde aard door geweldpleging. Ook onze stemming, aandacht en persoonlijkheid beïnvloeden de manier waarop we pijn ervaren. De pijn kan pijnlijker aanvoelen als we angstig of verdrietig zijn, idem als we ons zorgen maken. Darentegen kunnen ontspanning en plezier de pijn verlichten.

De hersenen en het ruggenmerg maken zelf pijnstillers (de endorfinen) als reactie op pijn. Endorfinen zijn nauw verwant aan morfine en verzachten de pijn voor een korte periode. Endorfinen werken niet bij chronische pijn.

2. De oorzaken van pijn

Wanneer een bepaald weefsel is beschadigd dan worden gespecialiseerde zenuwuiteinden gestimuleerd, dit zijn de pijnreceptoren. Elektrische impulsen lopen door de zenuwen en het ruggenmerg naar de hersenen. Terwijl dit gebeurt vormen de beschadigde weefsels prostaglandinen die tot ontsteking en zwelling leiden. De prostaglandinen stimuleren de pijnreceptoren nog verder.

De huid en andere gevoelige delen van het lichaam (bv. de tong) bevatten een groot aantal pijnreceptoren en zijn heel gevoelig. De inwendige organen zijn minder pijngevoelig. In het hersenweefsel bevinden zich geen pijnreceptoren.

3. Welke soorten typen van pijn zijn er?

Iedereen kan pijn op een andere manier ervaren en beschrijven, toch wijst de aard van de pijn soms op een bepaalde stoornis.

  • Een kloppende pijn komt vaak door een toegenomen bloedstroom, door verwijding van de bloedvaten zoals bij migraine of door een verwonding.
  • Een hevige zeurende of stekende pijn, zoals bij zenuwpijn (ischias), kan worden veroorzaakt door druk op of irritatie van een zenuw op het punt waar hij uit het ruggenmerg treedt.
  • Kolieken worden veroorzaakt door bewegingen van de spieren van de darmwand of andere inwendige organen, zoals de galgwegen.
  • Plotselinge ernstige pijn kan met andere verschijnselen gepaard gaan zoals bleek worden, zweten, misselijkheid, overgeven, snelle pols en verwijde pupillen.
  • Hevige pijn die weken of maanden aanhoud kan leiden tot een depressie, slapeloosheid, oververmoeidheid en gewichtsafname door een gebrek aan eetlust.

4. De plaats van de pijn

De plaats van de pijn is dikwijls een goede aanwijzing voor zijn oorsprong. Soms kunnen overlappende zenuwbanen een verwarrende boodschap geven waardoor men de pijn in een ander deel van het lichaam voelt dan waar hij ontstaat. Dit kan optreden als de zenuwen die het pijngevoel transporteren met andere zenuwen samenkomen voor ze de hersenen bereiken. Heupproblemen kunnen bijvoorbeeld als pijn in de lies ervaren worden en bij kiespijn kan men pijn in het oor voelen. Hartklachten kunnen pijn veroorzaken op de borst, in de hals en de linkerarm. Pijn door een aandoening in de darmen kan men eerst midden in de buik voelen en treedt pas plaatselijk op als de buikwand is aangedaan (zoals in een later stadia van een blindedarmontsteking).

5. Wat kan je doen tegen pijn?

Als u hevige pijn of terugkerende, onverklaarbare pijn hebt, dan ga je naar de huisarts. Deze zal u lichamelijk onderzoeken en de oorzaak van de pijn proberen te achterhalen. Nader onderzoek (echografie, bloedonderzoek) kan nodig zijn als de dokter niet onmiddelijk de oorzaak kan achterhalen.

De beste remedie tegen pijn is de onderliggende oorzaak behandelen, verlichting van pijn is van belang totdat de behandeling van de onderliggende oorzaak begint te werken.

6. Het behandelen van pijn

Er zijn verschillende methoden van pijnverlichting, waaronder behandeling met medicijnen, fysiotherapie en warmte. De vorm van de behandeling hangt af van de oorzaak en het type pijn.

De meeste kortdurende en langdurige pijn kan worden verlicht met pijnstillers.

Pijn wordt vaak deels veroorzaakt door het vrijkomen van prostaglandinen, in dat geval werkt een behandeling met niet-steroïde ontstekingsremmers vaak goed omdat deze een remmende werking hebben op de uitscheiding van die prostaglandinen.

Opiaten zoals morfine en codeïne werken rechtstreeks op het deel van de hersenen dat de pijn waarneemt. Opiaten kunnen nodig zijn om zeer hevige pijn te bestrijden (na operatie, kanker, ...). De kans op verslaving is bij kortdurend gebruik klein en afhankelijkhied is niet van belang indien ze worden gebruikt bij terminale patiënten. Bij pijn door beschadiging van zenuwen werken opiaten dikwijls niet voldoende.

Naast pijnstillers kunnen bij bepaalde soorten pijn ook andere medicijnen gegeven worden, zoals lokale verdovingsmiddelen die via een injectie toegediend worden of op de huid worden gesmeerd of gespoten (crème, gel, spray).

Ook medicijnen die de overdracht van zenuwimpulsen beïnvloeden zijn een mogelijkheid (zoals antidepressiva, anticonsvulsiva). Pijn door spierspanning kan met antiedepressiva worden bestreden en antiepileptica worden gebruikt tegen aangezichtspijn en andere pijnlijke zenuwaandoeningen. 

7. Fysiotherapie tegen pijn

Er zijn heel wat soorten niet-medicamenteuze behandelingen tegen pijn waaronder massage en warmte of koude compressen. Deze behandelingen veranderen de bloedstroom door het beschadigde weefsel en stimuleren andere zenuwuiteinden zodat de pijn geblokkeerd wordt.

Acupunctuur kan bij sommige soorten pijn heel effectief zijn. Men gebruikt het onder andere tegen pijn na een operatie en blijvende pijn die niet met andere behandelingen kan onderdrukt worden. Acupuntuur zou kunnen werken doordat het de hersenen stimuleert endorfinen uit te scheiden of doordat acupunctuur zenuwuiteinden bij de plaats van de pijn stimuleert, zodat ze geen pijnsignalen meer uitzenden.

Transcutane Elektrische Zenuwstimulatie (TENS) wordt ook toegepast om pijn te bestrijden.

8. Prognose

Bijna alle pijn kan tot op zekere hoogte worden verlicht, ook als de onderliggende oorzaak niet bekend is of niet kan behandeld worden. Chronische pijn is helaas veel moeilijker te behandelen.